أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)

423

مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )

محترمه شريف مسعود را با اعيان مملكت در داخل حرم شريف جمع نموده و در خصوص امر تطهير و تنظيف آنجا مشورت نمود ، هريك از حضار در يك خيال و رايى بودند . خلاصه خيالات اينها آن بود كه داخل حرم شريف ممكن نيست در اندك مدّت تطهير و تميز كرده شود و چون موسم ، موسم حج بود قوافل حجاج على التوالى از اقطار و آفاق ورود و نزول مىكردند ، رضوان آقا آراى كليهء آن اشخاص را رد و جرح نموده به قرا و قصباتى كه در ميان مدينهء منوّره و جدّه و ساير محالّ بود مأمورين فرستاده كسانى را كه الاغ و اسب و شتر داشتند زياده از آنچه بايد اجرت داده و آنها را تطميع كرده آن اشخاص را با حيوانهاى آنها به مكّهء معظّمه آورد و به يك همّت فوق العاده شروع به كار كرده در ظرف بيست و هفت روز يعنى روز نوزدهم ذيقعدة الحرام امر تطهير مكّهء مكرّمه را اتمام و انجام داد . گلهايى كه به سنگ مخلوط كرده بود و با سيلاب به حرم شريف داخل شده بود پس از آنكه آبهاى سيل از مجارى خود از اندرون حرم شريف خارج شد تحجر پيدا نموده و در ارتفاع هفت هشت ذرع هريك كوهى شده بود و به واسطهء تأثير حرارت آنقدرها سخت شده بودند كه بابيل و كلنگهاى آهنين حركت و كندن آنها در نهايت صعوبت و اشكال بود شبها به آن كوهها آب ريخته شده و صبحها يك نوع نرمى و ملايمت در آنها ظاهر مىشد . عمله‌ها آن كوههاى عارضى را مانند مزارع مسطح ساختند اين كوهها را كه مىكندند رمل و ريگ آنها را از خاك تفريش كرده هريك را به محلى جداگانه مىريختند . سهيلى افندى مرحوم در ضبط نامهء خود مىنگارد كه هر روز على الدّوام سى چهل هزار بار خاك از آن نقطهء مقدس تابناك به خارج مىآوردند . چون مجراى عين زبيده نيز از كثرت طين و احجار مملو شده و خراب گرديده بود اهل مكّه از اين‌رو نيز مبتلاى درد عطش و كم آبى بودند . رضوان آقا جاهايى را كه از مجراى مزبور خراب شده و ريخته بود تعمير و اصلاح نموده روز ششم ذيحجّه اين خدمت را نيز به انجام رسانيد .